Türkiye'de Kâğıt, Karton ve
Oluklu Mukavva: Rakamlar Ne Söylüyor?
Türkiye'de
ambalaj denince akla çoğu zaman plastik gelir; gerçekten de sektör üretiminin
yaklaşık yüzde 40'ı plastikten oluşuyor. Ama tablonun öbür yarısına
baktığınızda, oluklu mukavvanın tek başına yüzde 25, kartonun yüzde 8 pay
aldığını görüyorsunuz. Yani ülkede üretilen her üç ambalajdan biri kâğıt bazlı.
Bu yazıda, son birkaç yılın verileri üzerinden kâğıt-karton tarafında neler
olduğunu toparlamaya çalıştık.
Kapasite büyüdü, hammadde açığı da büyüdü
Sektör
temsilcilerinin aktardığına göre Türkiye'nin toplam kâğıt üretim kapasitesi 7
milyon ton civarında. Bunun yaklaşık 3,5 milyon tonu kraft (ambalaj) kâğıdı,
1,5 milyon tonu karton, 1,5 milyon tonu temizlik kâğıdı ve yarım milyon tona
yakını ofset kâğıdı. Ege Bölgesi tek başına 2024 itibarıyla 1,66 milyon tonluk
kapasiteye sahip ve ülkedeki dört ofset kâğıt fabrikasının üçü İzmir'de.
2023'te
kâğıt-karton tüketimi de 7 milyon ton düzeyindeydi. 2024'te devreye giren
yaklaşık 1,5 milyon tonluk yeni kapasiteyle birlikte asıl soru hammadde oldu:
sektörün yüzde 75'i geri kazanılmış kâğıtla çalışıyor; bunun 4 milyon tonu yurt
içinde toplanırken 1,5 milyon ton ithal ediliyor ve yeni tesislerle ithal hurda
kâğıt ihtiyacının 3 milyon tona çıkacağı hesaplanıyordu. Modern Karton'un PM6
hattının Ağustos 2025'te üretime başlaması, bu kapasite artışının en somut
örneklerinden biri.
Karton
tarafında ise ithalat baskısı dikkat çekiyor. Ticaret Bakanlığı'nın bir damping
soruşturması kapsamında yayımladığı özete göre incelenen karton ürünlerinin
ithalatı 2023'te 499 bin ton, 2024'te yüzde 15 artışla 575 bin ton oldu;
2025'in ilk yarısında da yüzde 4 artarak 312 bin tona çıktı.
Oluklu mukavva: 2,5 milyon ton, 5 milyar metrekare
Oluklu Mukavva
Sanayicileri Derneği (OMÜD) 2025'i yaklaşık 2,5 milyon ton ve 5 milyar
metrekarelik sevkiyatla kapattıklarını açıkladı. Dernek, Türkiye'yi Avrupa'nın
beşinci büyük oluklu mukavva pazarı olarak tanımlıyor ve 2026 için yüzde 3–5
arası büyüme bekliyor. Sektörde 8.500 kişi doğrudan çalışıyor.
Bu büyüklüğün
kolay elde edilmediğini de not etmek gerekiyor. Son yıllardaki yatırımlar ciddi
bir kapasite fazlası yarattı; sektör basınına yansıyan haberlerde kârlılığın
sıfıra yaklaştığı, bazı firmaların kapandığı ya da konkordato ilan ettiği
yazıldı. Yani hacim korunurken marjlar eridi.
Karton ambalaj ve ihracat
Karton Ambalaj
Sanayicileri Derneği (KASAD) verilerine göre Türkiye'nin kâğıt-karton ambalaj
ihracatı 2024'te 1.042 milyon dolar, 2025'te yüzde 1,86 artışla 1.061 milyon
dolar oldu. 2026'nın ilk yarısında ihracat yüzde 3,26 artarak 528,8 milyon
dolara ulaştı. ABD'ye ihracat ilk sekiz ayda yüzde 23 artışla 78,8 milyon dolar
oldu. 2025'te karton ambalaj satışları yaklaşık yüzde 6 artışla 627 bin tonu
aştı; ancak dernek, tonajdaki artışın satış tutarına aynı ölçüde yansımadığını
vurguluyor. Türkiye, Avrupa karton ambalaj pazarında yüzde 9,2 payla ilk beş
arasında.
Plastikle karşılaştırınca
Kıyas için
plastik ambalaja bakalım: PAGEV verilerine göre plastik ambalaj üretimi 2021'de
4,07 milyon ton, 2022'de 4,02 milyon ton, 2023'te 3,65 milyon ton, 2024'te 3,95
milyon ton ve 2025'te 4,02 milyon ton oldu. Beş yılda tonaj neredeyse yerinde
saydı (yıllık ortalama -%0,3). 2025'in ilk yarısında ambalaj ihracatının yüzde
64'ü plastik, yüzde 24'ü kâğıt-karton ambalajdan geldi.
|
Gösterge |
2023 |
2024 |
2025 |
Kaynak |
|
Plastik ambalaj üretimi
(milyon ton) |
3,65 |
3,95 |
4,02 |
PAGEV |
|
Kâğıt-karton ambalaj
ihracatı (milyon $) |
– |
1.042 |
1.061 |
KASAD |
|
İncelenen karton ürün
ithalatı (bin ton) |
499 |
575 |
312 (ilk 6 ay) |
Ticaret Bak. |
|
Oluklu mukavva sevkiyatı |
– |
– |
~2,5 mn ton / 5 mlr m² |
OMÜD |
|
Karton ambalaj satışı (bin
ton) |
– |
~592* |
627+ |
KASAD |
* 2024 rakamı, KASAD'ın 2025 için açıkladığı "%6
artış" bilgisinden geriye doğru hesaplanmıştır. Kâğıt-karton toplam
üretiminin yıllara göre resmî serisi kamuya açık kaynaklarda düzenli
yayımlanmadığı için tabloda yalnızca kaynağı belli rakamlara yer verdik.
Sonuç olarak
tablo şunu gösteriyor: Türkiye kâğıt bazlı ambalajda kapasite olarak güçlü,
ihracatta istikrarlı ama düşük fiyat ortamında. Bu ortamda verimlilik, yani
daha az işçilikle, daha az fire ve daha az yapıştırıcıyla kutu kurmak, kutu
üreticisi ve kutuyu kullanan paketleyici için kâr ile zarar arasındaki fark
haline geliyor.
Kaynaklar
1.
Ekonomi Gazetesi –
Ege'nin kâğıt üretimi 2 milyon tonu geçecek – https://www.ekonomigazetesi.com/sektor-haberleri/egenin-kagit-uretimi-yeni-fabrikalarla-2-milyon-tonu-gececek-33159
2.
Dünya – Kâğıtta kapasite
arttı, hurda açığı 3 milyon tona çıktı – https://www.dunya.com/sektorler/kagitta-kapasite-artti-hurda-acigi-3-milyon-tona-cikti-haberi-738155
3.
Yeni Birlik – Oluklu
mukavva sektörü 2026'da yüzde 3-5 büyüme bekliyor (OMÜD) – https://www.gazetebirlik.com/ekonomi/oluklu-mukavva-sektoru-2026da-yuzde-3-5-buyume-bekliyor/972666
4.
Ensonhaber – KASAD 2026
ilk çeyrek ihracat verileri – https://www.ensonhaber.com/ekonomi/kagit-karton-ambalaj-sektoru-ihracatta-gelecekten-umutlu
5.
Ekonomi Gazetesi –
Ambalaj sektöründen ilk yarıda 528,8 milyon dolarlık ihracat – https://www.ekonomigazetesi.com/sektor-haberleri/ambalaj-sektorunden-ilk-yarida-5288-milyon-dolarlik-ihracat-83442
6.
Ekonomi Gazetesi – KASAD
Başkanı Alican Duran'ın ECMA başkanlığı – https://www.ekonomigazetesi.com/kose-yazisi/kasad-baskani-alican-duranin-ecma-baskanligina-secilmesi-88186
7.
PAGEV – Türkiye Plastik
Ambalaj Sektör İzleme Raporu 2025 – https://pagev.org/upload/files/T%C3%BCrkiye%20Plastik%20Ambalaj%20Malzemeleri%20Sekt%C3%B6r%20%C4%B0zleme%20Raporu%202025.pdf
8.
Ekonomim – Ambalaj
sektörü gücünü koruyor (ASD, 2025 ilk yarı) – https://www.ekonomim.com/sektorler/ambalaj-sektoru-gucunu-koruyor-dis-ticaret-fazlasi-giderek-artiyor-haberi-840046
9.
T.C. Ticaret Bakanlığı –
Karton ürünleri soruşturması gizli olmayan özet – https://ticaret.gov.tr/data/695557ae13b8762ee8545955/Gizli%20Olmayan%20%C3%96zet.pdf
10.
Ekonomi Gazetesi – Oluklu
mukavva ve kâğıt sektörü arz fazlası kıskacında – https://www.ekonomigazetesi.com/sektor-haberleri/oluklu-mukavva-ve-kagit-sektoru-arz-fazlasi-yuksek-maliyet-ve-rekabet-kiskacinda-58919
11.
Eren Holding – Modern
Karton PM6 devreye alındı – https://erenholding.com.tr/news/modern-karton-expands-its-production-capacity-with-the-commissioning-of-the-new-pm6-facility-264
Makale 2 – Tarladan Rafa: Meyve-Sebze
İhracatı ve Ambalaj Tercihi
Bir kasa
mandalinanın Mersin'deki bahçeden Moskova'daki markete varması, ürünün kalitesi
kadar içine konduğu kutuya da bağlı. Meyve-sebze ihracatı büyüdükçe ambalaj
tercihi de bir maliyet ve pazar erişimi konusu haline geliyor.
İhracat büyüyor, ama dalgalı
Türkiye'nin yaş
meyve-sebze ihracatı 2002'de 1,34 milyon ton iken 2024'te 3,67 milyon tona
çıktı. Aynı dönemde üretim yüzde 50 artarken ihracat yüzde 175'in üzerinde
büyüdü; üretimin ihraç edilen payı yüzde 3,8'den yüzde 7,1'e yükseldi. Değer
olarak 2025 ihracatı 3 milyar 704 milyon dolar oldu ve sektör 2026 için 4,5
milyar doları hedefliyor.
Ancak 2025
tonaj açısından zor bir yıldı. Don ve kuraklık nedeniyle Ocak–Ekim döneminde
yaş meyve-sebze ihracatı miktar olarak yüzde 25 azalarak 2,5 milyon tona indi;
değer kaybı ise yüzde 5'te kaldı, çünkü birim fiyatlar yükseldi. Limon ihracatı
578 bin tondan 361 bin tona düştü. Buna karşılık narenciye toplamda güçlü
kaldı: 2025'te 1,5 milyon ton narenciye ihraç edildi ve gelir yüzde 41 artışla
1,48 milyar dolara ulaştı. Mandalina ihracatı 702 bin tondan 944 bin tona
çıktı. 2026'nın ilk çeyreğinde de yaş meyve-sebze ihracatı yüzde 34,6 artışla
1,3 milyar doları buldu.
|
Gösterge |
Değer |
Dönem |
Kaynak |
|
Yaş meyve-sebze ihracatı
(miktar) |
3,67 milyon ton |
2024 |
Ege YMS İB |
|
Yaş meyve-sebze ihracatı
(değer) |
3,70 milyar $ |
2025 |
Ege YMS İB / İYMSİB |
|
Yaş meyve-sebze ihracatı
(miktar) |
2,5 milyon ton (-%25) |
2025 Ocak–Ekim |
EİB |
|
Narenciye ihracatı |
1,50 mn ton / 1,48 mlr $ |
2025 |
AKİB |
|
Yaş meyve-sebze ihracatı |
1,31 mlr $ (+%34,6) |
2026 1. çeyrek |
İYMSİB |
Karton mu, plastik kasa mı, ahşap mı?
Avrupa oluklu
mukavva federasyonu FEFCO, Avrupa'da taşınan meyve-sebzenin yüzde 70'inden
fazlasının oluklu mukavva kasalarla taşındığını belirtiyor. İtalya için yapılan
ayrıntılı bir 2023 çalışması tabloyu daha net gösteriyor: tasnif merkezinden
dağıtıma taşımada karton kasalar yüzde 35,8 ile ilk sırada; onu yüzde 19,5 ile
tekrar kullanılabilir plastik kasa, yüzde 19,4 ile tek kullanımlık plastik kasa
ve yüzde 19,3 ile ahşap kasa izliyor. Raf ambalajında ise hâlâ plastik baskın:
plastik sepet ve kaplar yüzde 29, esnek plastik ambalajlar yüzde 35.
Tartışmanın iki
tarafı da var. Tekrar kullanılabilir plastik kasa (RPC) savunucuları,
Fraunhofer'in Avrupa'daki bir çalışmasında RPC'lerin karbon emisyonunun yüzde
60 daha düşük çıktığını ve Almanya'daki bir saha çalışmasında tek kullanımlık
ambalajda hasar oranının yüzde 4, tekrar kullanılabilirde yüzde 0,1 olduğunu
öne sürüyor. Karton tarafı ise yüksek geri dönüşüm oranını, üretimdeki yüksek
sıcaklığın sağladığı hijyen avantajını ve boş plastik kasaların geri
taşınmasının yarattığı ek nakliyeyi vurguluyor. İhracatçı açısından belirleyici
olan çoğu zaman alıcı zincirin tercihi ve, aşağıdaki makalede anlatacağımız
gibi, mevzuat.
Kaynaklar
1.
Ekonomi Gazetesi – Yaş
meyve sebzede üretim %50 artarken ihracat %175 büyüdü – https://www.ekonomigazetesi.com/sehirler/yas-meyve-sebzede-uretim-yuzde-50-artarken-ihracat-yuzde-175in-uzerinde-buyudu-81638
2.
Yeni Asır – İhracat
patlaması – https://www.yeniasir.com.tr/ekonomi/2026/06/23/ihracat-patlamasi
3.
Ege İhracatçı Birlikleri
– Ocak–Ekim 2025 sektörel ihracat raporu – https://upload.eib.org.tr/046AED96CBEE49046AED96CBEE49046AED96CBEE49046AED96.pdf
4.
Ekonomi Gazetesi – Limon
ihracatı miktar bazında düşerken döviz getirisi arttı – https://www.ekonomigazetesi.com/sektor-haberleri/limon-ihracati-miktar-bazinda-duserken-doviz-getirisi-artti-80600
5.
Borsa Gündem – Narenciye
ihracatı 1 milyar 477 milyon dolar kazandırdı – https://www.borsagundem.com.tr/narenciye-ihracati-1-milyar-477-milyon-58-bin-dolar-kazandirdi
6.
Para Dergi – İYMSİB
ihracat şampiyonları (2026 ilk çeyrek) – https://www.paradergi.com.tr/sektorler/2026/04/30/yas-meyve-sebze-ve-sektorunun-ihracat-sampiyonlari-odullerini-aldi
7.
FreshFruitPortal – Güney
Afrika narenciye sezon sonuçları – https://www.freshfruitportal.com/news/2026/11/13/sa-citrus-results/
8.
FEFCO – Oluklu mukavva ve
meyve-sebze lojistiği – https://fefco.org/download/file/fid/453
9.
Packmedia – Fruit and
vegetables: packaging (İtalya 2023 verileri) – https://packmedia.net/node/11458
10.
Packaging World – RPC ve
oluklu kutu karbon ayak izi karşılaştırması – https://www.packworld.com/leaders-new/business-drivers-specialty/sustainability/news/13375064/rpcs-face-off-against-singleuse-corrugated-for-fresh-produce
11.
FreshPlaza – Robust
reusable packaging prevents loss of produce – https://www.freshplaza.com/north-america/article/2165842/robust-reusable-packaging-prevents-loss-of-produce/
12.
Mondi – Rethinking
sustainable food packaging – https://www.mondigroup.com/news-and-insight/2026/rethinking-sustainable-food-packaging-for-freshness-impact-and-less-waste/
Makale 3 – Plastik Yasakları: AB'de 2030
Takvimi, Türkiye'de İlk Adımlar
Ambalajda yön
değişimini en çok hızlandıran şey mevzuat. Avrupa Birliği'nin yeni Ambalaj ve
Ambalaj Atıkları Tüzüğü (PPWR) ve Türkiye'de hazırlanan tek kullanımlık plastik
düzenlemesi, ihracatçının ambalaj kararını önümüzdeki yıllarda doğrudan
etkileyecek.
AB: PPWR ve 1,5 kilogram sınırı
PPWR (Tüzük
2025/40), 12 Ağustos 2026'dan itibaren tüm AB'de doğrudan uygulanmaya başladı.
Meyve-sebze ihracatçısını en çok ilgilendiren madde 25. madde ve Ek V: 1 Ocak
2030'dan itibaren 1,5 kilogramın altındaki taze meyve-sebze için tek
kullanımlık plastik ambalaj, yani filelerin, poşetlerin, tepsilerin ve kapların
kullanımı yasaklanıyor. Yüzde 5'ten fazla plastik içeren kâğıt bazlı ambalajlar
da yasağın kapsamında.
Yasak mutlak
değil. Su veya nem kaybını, mikrobiyolojik riskleri ya da fiziksel hasarı
önlemek için gerekli olduğu gösterilen ambalajlara üye devletler istisna
tanıyabilecek. Avrupa Komisyonu'nun Şubat 2027'ye kadar istisna listesi
yayımlaması bekleniyor; Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) de bu konuda
sektörden veri topladı (çağrı 30 Ocak 2026'da kapandı). Takvimdeki diğer
tarihler: meyve-sebze üzerindeki yapışkan etiketler 12 Şubat 2028'den itibaren
kompostlanabilir olmak zorunda; 2030'dan itibaren tüm ambalajların geri
dönüştürülebilir olması gerekiyor. Uyumlaştırılmış etiketleme kuralları ise
2027'nin ikinci çeyreğine ertelendi.
Bazı ülkeler
daha da erken davranıyor: İtalya, 1,5 kg altındaki paketli sebzeler için
kompostlanabilir ambalajı zorunlu hale getirdi. Kural yalnızca AB içindeki
üreticiler için değil; AB'ye ürün gönderen Türk ihracatçılar da 2030'dan
itibaren aynı kurala tabi olacak.
Türkiye: poşetten çatal-bıçağa
Türkiye'de
plastikle ilgili ilk somut adım 2019'da başlayan ücretli poşet uygulamasıydı.
2026 için poşet ücreti adet başına 1 TL olarak sabitlendi. Bakanlık verilerine
göre uygulamanın başladığı 2019'dan 2025'in ilk dokuz ayına kadar 2,84 milyon
ton plastik poşet atığının oluşması önlendi.
İkinci adım,
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın "Tek Kullanımlık
Plastiklere İlişkin Yönetmelik Taslağı". Taslak 11 Mart 2026'da görüşe
açıldı ve plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, pipet, kulak çubuğu ve köpük
yemek kaplarının piyasaya arzını yasaklamayı hedefliyor; Bakanlık yönetmeliğin
yıl sonunda yürürlüğe girmesini öngörüyor. Düzenleme, AB'nin 2019 tarihli Tek
Kullanımlık Plastikler Direktifi'ne uyumun ve 2025–2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi
Stratejisi'nin parçası. TÜİK verilerine göre Türkiye 2022'de 709 bin ton tek
kullanımlık plastik tüketti. Taslak, meyve-sebze nakliye ambalajını doğrudan
kapsamıyor; ancak yönün açık olduğunu gösteriyor.
Bu yazının hazırlandığı tarihte yönetmeliğin Resmî Gazete'de
yayımlanıp yayımlanmadığını teyit edemedik; yayından önce kontrol edilmelidir.
Ne anlama geliyor?
AB'ye
meyve-sebze gönderen bir paketleyici için 2030 uzak bir tarih değil; ambalaj
hattı yatırımları genellikle on yıl ve üzeri için yapılıyor. Küçük paketlerde
plastik filenin ve tepsinin yerini kâğıt bazlı punnet, tepsi ve kutuların
alması, hem ambalaj üreticisi hem de bu ambalajı kuran makineler için yeni bir
talep doğuruyor. Öte yandan sektör temsilcileri, bazı alternatif malzemelerin
uyumluluk yorumlarının hâlâ değiştiğini ve plastiğin orta vadede tamamen
çıkmasının zor olduğunu da hatırlatıyor.
Kaynaklar
1.
Latham & Watkins –
PPWR hükümlerinin özeti – https://www.lw.com/en/insights/european-packaging-and-packaging-waste-regulation-summary-of-provisions-and-new-guidance
2.
AGRINFO – Yeni AB ambalaj
kuralları – https://agrinfo.eu/book-of-reports/new-eu-packaging-rules-explained/
3.
AGRINFO – Taze ürünlerde
tek kullanımlık plastik ambalaj (EFSA) – https://agrinfo.eu/book-of-reports/single-use-plastic-packaging-for-fresh-produce/
4.
British Agriculture
Bureau – PPWR yürürlüğe girdi – https://britishagriculturebureau.co.uk/updates-and-information/packaging-waste-regulation-published-in-the-official-journal
5.
Fruit Today – EU
packaging regulation enters into force in August 2026 – https://fruittoday.com/en/eu-packaging-regulation-enters-into-force-in-august-2026/
6.
Plastics News –
Uyumlaştırılmış etiketlerin 2027'ye ertelenmesi – https://plasticsnews.com/public-policy/sp-european-commission-ppwr-harmonised-labels-delay-until-2027
7.
FreshPlaza – İtalya
paketli sebzelerde kompostlanabilir ambalajı zorunlu kıldı – https://www.freshplaza.com/europe/article/9876882/italy-mandates-compostable-packaging-for-pre-packed-vegetables/
8.
Habertürk – 11 Mart
taslağı: tek kullanımlık plastiklere yasak mı geliyor? – https://www.haberturk.com/11-mart-taslagi-tek-kullanimlik-plastiklere-yasak-mi-geliyor-3875960
9.
Medyascope – Tek
kullanımlık plastiklere yasak geliyor – https://medyascope.tv/2026/03/11/tek-kullanimlik-plastiklere-yasak-geliyor/
10.
Alomaliye – 2026 yılı
plastik poşet fiyatları (Bakanlık usul ve esasları) – https://www.alomaliye.com/2025/12/28/2026-yili-plastik-poset-fiyatlari/
11.
İşçi Haber – Plastik
poşet 1 lira, önlenen atık miktarı – https://www.iscihaber.net/yasam/yeni-yilda-plastik-posetlere-zam-tanesi-1-liradan-satilacak/195681
12.
HortiDaily – ECO-Plast:
plastik hammadde fiyatları ve PPWR – https://www.hortidaily.com/article/9859627/raw-material-prices-for-plastics-have-risen-sharply-recently-while-paper-prices-have-remained-stable/
Hazirlayan : Erhan CUBUK
No comments:
Post a Comment