Friday, November 20, 2026

Türkiye'de Kâğıt, Karton ve Oluklu Mukavva: Rakamlar Ne Söylüyor?

 

Türkiye'de Kâğıt, Karton ve Oluklu Mukavva: Rakamlar Ne Söylüyor?

Türkiye'de ambalaj denince akla çoğu zaman plastik gelir; gerçekten de sektör üretiminin yaklaşık yüzde 40'ı plastikten oluşuyor. Ama tablonun öbür yarısına baktığınızda, oluklu mukavvanın tek başına yüzde 25, kartonun yüzde 8 pay aldığını görüyorsunuz. Yani ülkede üretilen her üç ambalajdan biri kâğıt bazlı. Bu yazıda, son birkaç yılın verileri üzerinden kâğıt-karton tarafında neler olduğunu toparlamaya çalıştık.

Kapasite büyüdü, hammadde açığı da büyüdü

Sektör temsilcilerinin aktardığına göre Türkiye'nin toplam kâğıt üretim kapasitesi 7 milyon ton civarında. Bunun yaklaşık 3,5 milyon tonu kraft (ambalaj) kâğıdı, 1,5 milyon tonu karton, 1,5 milyon tonu temizlik kâğıdı ve yarım milyon tona yakını ofset kâğıdı. Ege Bölgesi tek başına 2024 itibarıyla 1,66 milyon tonluk kapasiteye sahip ve ülkedeki dört ofset kâğıt fabrikasının üçü İzmir'de.

2023'te kâğıt-karton tüketimi de 7 milyon ton düzeyindeydi. 2024'te devreye giren yaklaşık 1,5 milyon tonluk yeni kapasiteyle birlikte asıl soru hammadde oldu: sektörün yüzde 75'i geri kazanılmış kâğıtla çalışıyor; bunun 4 milyon tonu yurt içinde toplanırken 1,5 milyon ton ithal ediliyor ve yeni tesislerle ithal hurda kâğıt ihtiyacının 3 milyon tona çıkacağı hesaplanıyordu. Modern Karton'un PM6 hattının Ağustos 2025'te üretime başlaması, bu kapasite artışının en somut örneklerinden biri.

Karton tarafında ise ithalat baskısı dikkat çekiyor. Ticaret Bakanlığı'nın bir damping soruşturması kapsamında yayımladığı özete göre incelenen karton ürünlerinin ithalatı 2023'te 499 bin ton, 2024'te yüzde 15 artışla 575 bin ton oldu; 2025'in ilk yarısında da yüzde 4 artarak 312 bin tona çıktı.

Oluklu mukavva: 2,5 milyon ton, 5 milyar metrekare

Oluklu Mukavva Sanayicileri Derneği (OMÜD) 2025'i yaklaşık 2,5 milyon ton ve 5 milyar metrekarelik sevkiyatla kapattıklarını açıkladı. Dernek, Türkiye'yi Avrupa'nın beşinci büyük oluklu mukavva pazarı olarak tanımlıyor ve 2026 için yüzde 3–5 arası büyüme bekliyor. Sektörde 8.500 kişi doğrudan çalışıyor.

Bu büyüklüğün kolay elde edilmediğini de not etmek gerekiyor. Son yıllardaki yatırımlar ciddi bir kapasite fazlası yarattı; sektör basınına yansıyan haberlerde kârlılığın sıfıra yaklaştığı, bazı firmaların kapandığı ya da konkordato ilan ettiği yazıldı. Yani hacim korunurken marjlar eridi.

Karton ambalaj ve ihracat

Karton Ambalaj Sanayicileri Derneği (KASAD) verilerine göre Türkiye'nin kâğıt-karton ambalaj ihracatı 2024'te 1.042 milyon dolar, 2025'te yüzde 1,86 artışla 1.061 milyon dolar oldu. 2026'nın ilk yarısında ihracat yüzde 3,26 artarak 528,8 milyon dolara ulaştı. ABD'ye ihracat ilk sekiz ayda yüzde 23 artışla 78,8 milyon dolar oldu. 2025'te karton ambalaj satışları yaklaşık yüzde 6 artışla 627 bin tonu aştı; ancak dernek, tonajdaki artışın satış tutarına aynı ölçüde yansımadığını vurguluyor. Türkiye, Avrupa karton ambalaj pazarında yüzde 9,2 payla ilk beş arasında.

Plastikle karşılaştırınca

Kıyas için plastik ambalaja bakalım: PAGEV verilerine göre plastik ambalaj üretimi 2021'de 4,07 milyon ton, 2022'de 4,02 milyon ton, 2023'te 3,65 milyon ton, 2024'te 3,95 milyon ton ve 2025'te 4,02 milyon ton oldu. Beş yılda tonaj neredeyse yerinde saydı (yıllık ortalama -%0,3). 2025'in ilk yarısında ambalaj ihracatının yüzde 64'ü plastik, yüzde 24'ü kâğıt-karton ambalajdan geldi.

Gösterge

2023

2024

2025

Kaynak

Plastik ambalaj üretimi (milyon ton)

3,65

3,95

4,02

PAGEV

Kâğıt-karton ambalaj ihracatı (milyon $)

–

1.042

1.061

KASAD

İncelenen karton ürün ithalatı (bin ton)

499

575

312 (ilk 6 ay)

Ticaret Bak.

Oluklu mukavva sevkiyatı

–

–

~2,5 mn ton / 5 mlr m²

OMÜD

Karton ambalaj satışı (bin ton)

–

~592*

627+

KASAD

 

* 2024 rakamı, KASAD'ın 2025 için açıkladığı "%6 artış" bilgisinden geriye doğru hesaplanmıştır. Kâğıt-karton toplam üretiminin yıllara göre resmî serisi kamuya açık kaynaklarda düzenli yayımlanmadığı için tabloda yalnızca kaynağı belli rakamlara yer verdik.

Sonuç olarak tablo şunu gösteriyor: Türkiye kâğıt bazlı ambalajda kapasite olarak güçlü, ihracatta istikrarlı ama düşük fiyat ortamında. Bu ortamda verimlilik, yani daha az işçilikle, daha az fire ve daha az yapıştırıcıyla kutu kurmak, kutu üreticisi ve kutuyu kullanan paketleyici için kâr ile zarar arasındaki fark haline geliyor.

Kaynaklar

1.       Ekonomi Gazetesi – Ege'nin kâğıt üretimi 2 milyon tonu geçecek – https://www.ekonomigazetesi.com/sektor-haberleri/egenin-kagit-uretimi-yeni-fabrikalarla-2-milyon-tonu-gececek-33159

2.       Dünya – Kâğıtta kapasite arttı, hurda açığı 3 milyon tona çıktı – https://www.dunya.com/sektorler/kagitta-kapasite-artti-hurda-acigi-3-milyon-tona-cikti-haberi-738155

3.       Yeni Birlik – Oluklu mukavva sektörü 2026'da yüzde 3-5 büyüme bekliyor (OMÜD) – https://www.gazetebirlik.com/ekonomi/oluklu-mukavva-sektoru-2026da-yuzde-3-5-buyume-bekliyor/972666

4.       Ensonhaber – KASAD 2026 ilk çeyrek ihracat verileri – https://www.ensonhaber.com/ekonomi/kagit-karton-ambalaj-sektoru-ihracatta-gelecekten-umutlu

5.       Ekonomi Gazetesi – Ambalaj sektöründen ilk yarıda 528,8 milyon dolarlık ihracat – https://www.ekonomigazetesi.com/sektor-haberleri/ambalaj-sektorunden-ilk-yarida-5288-milyon-dolarlik-ihracat-83442

6.       Ekonomi Gazetesi – KASAD Başkanı Alican Duran'ın ECMA başkanlığı – https://www.ekonomigazetesi.com/kose-yazisi/kasad-baskani-alican-duranin-ecma-baskanligina-secilmesi-88186

7.       PAGEV – Türkiye Plastik Ambalaj Sektör İzleme Raporu 2025 – https://pagev.org/upload/files/T%C3%BCrkiye%20Plastik%20Ambalaj%20Malzemeleri%20Sekt%C3%B6r%20%C4%B0zleme%20Raporu%202025.pdf

8.       Ekonomim – Ambalaj sektörü gücünü koruyor (ASD, 2025 ilk yarı) – https://www.ekonomim.com/sektorler/ambalaj-sektoru-gucunu-koruyor-dis-ticaret-fazlasi-giderek-artiyor-haberi-840046

9.       T.C. Ticaret Bakanlığı – Karton ürünleri soruşturması gizli olmayan özet – https://ticaret.gov.tr/data/695557ae13b8762ee8545955/Gizli%20Olmayan%20%C3%96zet.pdf

10.   Ekonomi Gazetesi – Oluklu mukavva ve kâğıt sektörü arz fazlası kıskacında – https://www.ekonomigazetesi.com/sektor-haberleri/oluklu-mukavva-ve-kagit-sektoru-arz-fazlasi-yuksek-maliyet-ve-rekabet-kiskacinda-58919

11.   Eren Holding – Modern Karton PM6 devreye alındı – https://erenholding.com.tr/news/modern-karton-expands-its-production-capacity-with-the-commissioning-of-the-new-pm6-facility-264

Makale 2 – Tarladan Rafa: Meyve-Sebze İhracatı ve Ambalaj Tercihi

Bir kasa mandalinanın Mersin'deki bahçeden Moskova'daki markete varması, ürünün kalitesi kadar içine konduğu kutuya da bağlı. Meyve-sebze ihracatı büyüdükçe ambalaj tercihi de bir maliyet ve pazar erişimi konusu haline geliyor.

İhracat büyüyor, ama dalgalı

Türkiye'nin yaş meyve-sebze ihracatı 2002'de 1,34 milyon ton iken 2024'te 3,67 milyon tona çıktı. Aynı dönemde üretim yüzde 50 artarken ihracat yüzde 175'in üzerinde büyüdü; üretimin ihraç edilen payı yüzde 3,8'den yüzde 7,1'e yükseldi. Değer olarak 2025 ihracatı 3 milyar 704 milyon dolar oldu ve sektör 2026 için 4,5 milyar doları hedefliyor.

Ancak 2025 tonaj açısından zor bir yıldı. Don ve kuraklık nedeniyle Ocak–Ekim döneminde yaş meyve-sebze ihracatı miktar olarak yüzde 25 azalarak 2,5 milyon tona indi; değer kaybı ise yüzde 5'te kaldı, çünkü birim fiyatlar yükseldi. Limon ihracatı 578 bin tondan 361 bin tona düştü. Buna karşılık narenciye toplamda güçlü kaldı: 2025'te 1,5 milyon ton narenciye ihraç edildi ve gelir yüzde 41 artışla 1,48 milyar dolara ulaştı. Mandalina ihracatı 702 bin tondan 944 bin tona çıktı. 2026'nın ilk çeyreğinde de yaş meyve-sebze ihracatı yüzde 34,6 artışla 1,3 milyar doları buldu.

Gösterge

Değer

Dönem

Kaynak

Yaş meyve-sebze ihracatı (miktar)

3,67 milyon ton

2024

Ege YMS İB

Yaş meyve-sebze ihracatı (değer)

3,70 milyar $

2025

Ege YMS İB / İYMSİB

Yaş meyve-sebze ihracatı (miktar)

2,5 milyon ton (-%25)

2025 Ocak–Ekim

EİB

Narenciye ihracatı

1,50 mn ton / 1,48 mlr $

2025

AKİB

Yaş meyve-sebze ihracatı

1,31 mlr $ (+%34,6)

2026 1. çeyrek

İYMSİB

 

Karton mu, plastik kasa mı, ahşap mı?

Avrupa oluklu mukavva federasyonu FEFCO, Avrupa'da taşınan meyve-sebzenin yüzde 70'inden fazlasının oluklu mukavva kasalarla taşındığını belirtiyor. İtalya için yapılan ayrıntılı bir 2023 çalışması tabloyu daha net gösteriyor: tasnif merkezinden dağıtıma taşımada karton kasalar yüzde 35,8 ile ilk sırada; onu yüzde 19,5 ile tekrar kullanılabilir plastik kasa, yüzde 19,4 ile tek kullanımlık plastik kasa ve yüzde 19,3 ile ahşap kasa izliyor. Raf ambalajında ise hâlâ plastik baskın: plastik sepet ve kaplar yüzde 29, esnek plastik ambalajlar yüzde 35.

Tartışmanın iki tarafı da var. Tekrar kullanılabilir plastik kasa (RPC) savunucuları, Fraunhofer'in Avrupa'daki bir çalışmasında RPC'lerin karbon emisyonunun yüzde 60 daha düşük çıktığını ve Almanya'daki bir saha çalışmasında tek kullanımlık ambalajda hasar oranının yüzde 4, tekrar kullanılabilirde yüzde 0,1 olduğunu öne sürüyor. Karton tarafı ise yüksek geri dönüşüm oranını, üretimdeki yüksek sıcaklığın sağladığı hijyen avantajını ve boş plastik kasaların geri taşınmasının yarattığı ek nakliyeyi vurguluyor. İhracatçı açısından belirleyici olan çoğu zaman alıcı zincirin tercihi ve, aşağıdaki makalede anlatacağımız gibi, mevzuat.

 

Kaynaklar

1.       Ekonomi Gazetesi – Yaş meyve sebzede üretim %50 artarken ihracat %175 büyüdü – https://www.ekonomigazetesi.com/sehirler/yas-meyve-sebzede-uretim-yuzde-50-artarken-ihracat-yuzde-175in-uzerinde-buyudu-81638

2.       Yeni Asır – İhracat patlaması – https://www.yeniasir.com.tr/ekonomi/2026/06/23/ihracat-patlamasi

3.       Ege İhracatçı Birlikleri – Ocak–Ekim 2025 sektörel ihracat raporu – https://upload.eib.org.tr/046AED96CBEE49046AED96CBEE49046AED96CBEE49046AED96.pdf

4.       Ekonomi Gazetesi – Limon ihracatı miktar bazında düşerken döviz getirisi arttı – https://www.ekonomigazetesi.com/sektor-haberleri/limon-ihracati-miktar-bazinda-duserken-doviz-getirisi-artti-80600

5.       Borsa Gündem – Narenciye ihracatı 1 milyar 477 milyon dolar kazandırdı – https://www.borsagundem.com.tr/narenciye-ihracati-1-milyar-477-milyon-58-bin-dolar-kazandirdi

6.       Para Dergi – İYMSİB ihracat şampiyonları (2026 ilk çeyrek) – https://www.paradergi.com.tr/sektorler/2026/04/30/yas-meyve-sebze-ve-sektorunun-ihracat-sampiyonlari-odullerini-aldi

7.       FreshFruitPortal – Güney Afrika narenciye sezon sonuçları – https://www.freshfruitportal.com/news/2026/11/13/sa-citrus-results/

8.       FEFCO – Oluklu mukavva ve meyve-sebze lojistiği – https://fefco.org/download/file/fid/453

9.       Packmedia – Fruit and vegetables: packaging (İtalya 2023 verileri) – https://packmedia.net/node/11458

10.   Packaging World – RPC ve oluklu kutu karbon ayak izi karşılaştırması – https://www.packworld.com/leaders-new/business-drivers-specialty/sustainability/news/13375064/rpcs-face-off-against-singleuse-corrugated-for-fresh-produce

11.   FreshPlaza – Robust reusable packaging prevents loss of produce – https://www.freshplaza.com/north-america/article/2165842/robust-reusable-packaging-prevents-loss-of-produce/

12.   Mondi – Rethinking sustainable food packaging – https://www.mondigroup.com/news-and-insight/2026/rethinking-sustainable-food-packaging-for-freshness-impact-and-less-waste/

Makale 3 – Plastik Yasakları: AB'de 2030 Takvimi, Türkiye'de İlk Adımlar

Ambalajda yön değişimini en çok hızlandıran şey mevzuat. Avrupa Birliği'nin yeni Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü (PPWR) ve Türkiye'de hazırlanan tek kullanımlık plastik düzenlemesi, ihracatçının ambalaj kararını önümüzdeki yıllarda doğrudan etkileyecek.

AB: PPWR ve 1,5 kilogram sınırı

PPWR (Tüzük 2025/40), 12 Ağustos 2026'dan itibaren tüm AB'de doğrudan uygulanmaya başladı. Meyve-sebze ihracatçısını en çok ilgilendiren madde 25. madde ve Ek V: 1 Ocak 2030'dan itibaren 1,5 kilogramın altındaki taze meyve-sebze için tek kullanımlık plastik ambalaj, yani filelerin, poşetlerin, tepsilerin ve kapların kullanımı yasaklanıyor. Yüzde 5'ten fazla plastik içeren kâğıt bazlı ambalajlar da yasağın kapsamında.

Yasak mutlak değil. Su veya nem kaybını, mikrobiyolojik riskleri ya da fiziksel hasarı önlemek için gerekli olduğu gösterilen ambalajlara üye devletler istisna tanıyabilecek. Avrupa Komisyonu'nun Şubat 2027'ye kadar istisna listesi yayımlaması bekleniyor; Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) de bu konuda sektörden veri topladı (çağrı 30 Ocak 2026'da kapandı). Takvimdeki diğer tarihler: meyve-sebze üzerindeki yapışkan etiketler 12 Şubat 2028'den itibaren kompostlanabilir olmak zorunda; 2030'dan itibaren tüm ambalajların geri dönüştürülebilir olması gerekiyor. Uyumlaştırılmış etiketleme kuralları ise 2027'nin ikinci çeyreğine ertelendi.

Bazı ülkeler daha da erken davranıyor: İtalya, 1,5 kg altındaki paketli sebzeler için kompostlanabilir ambalajı zorunlu hale getirdi. Kural yalnızca AB içindeki üreticiler için değil; AB'ye ürün gönderen Türk ihracatçılar da 2030'dan itibaren aynı kurala tabi olacak.

Türkiye: poşetten çatal-bıçağa

Türkiye'de plastikle ilgili ilk somut adım 2019'da başlayan ücretli poşet uygulamasıydı. 2026 için poşet ücreti adet başına 1 TL olarak sabitlendi. Bakanlık verilerine göre uygulamanın başladığı 2019'dan 2025'in ilk dokuz ayına kadar 2,84 milyon ton plastik poşet atığının oluşması önlendi.

İkinci adım, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın "Tek Kullanımlık Plastiklere İlişkin Yönetmelik Taslağı". Taslak 11 Mart 2026'da görüşe açıldı ve plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, pipet, kulak çubuğu ve köpük yemek kaplarının piyasaya arzını yasaklamayı hedefliyor; Bakanlık yönetmeliğin yıl sonunda yürürlüğe girmesini öngörüyor. Düzenleme, AB'nin 2019 tarihli Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi'ne uyumun ve 2025–2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi'nin parçası. TÜİK verilerine göre Türkiye 2022'de 709 bin ton tek kullanımlık plastik tüketti. Taslak, meyve-sebze nakliye ambalajını doğrudan kapsamıyor; ancak yönün açık olduğunu gösteriyor.

Bu yazının hazırlandığı tarihte yönetmeliğin Resmî Gazete'de yayımlanıp yayımlanmadığını teyit edemedik; yayından önce kontrol edilmelidir.

Ne anlama geliyor?

AB'ye meyve-sebze gönderen bir paketleyici için 2030 uzak bir tarih değil; ambalaj hattı yatırımları genellikle on yıl ve üzeri için yapılıyor. Küçük paketlerde plastik filenin ve tepsinin yerini kâğıt bazlı punnet, tepsi ve kutuların alması, hem ambalaj üreticisi hem de bu ambalajı kuran makineler için yeni bir talep doğuruyor. Öte yandan sektör temsilcileri, bazı alternatif malzemelerin uyumluluk yorumlarının hâlâ değiştiğini ve plastiğin orta vadede tamamen çıkmasının zor olduğunu da hatırlatıyor.

Kaynaklar

1.       Latham & Watkins – PPWR hükümlerinin özeti – https://www.lw.com/en/insights/european-packaging-and-packaging-waste-regulation-summary-of-provisions-and-new-guidance

2.       AGRINFO – Yeni AB ambalaj kuralları – https://agrinfo.eu/book-of-reports/new-eu-packaging-rules-explained/

3.       AGRINFO – Taze ürünlerde tek kullanımlık plastik ambalaj (EFSA) – https://agrinfo.eu/book-of-reports/single-use-plastic-packaging-for-fresh-produce/

4.       British Agriculture Bureau – PPWR yürürlüğe girdi – https://britishagriculturebureau.co.uk/updates-and-information/packaging-waste-regulation-published-in-the-official-journal

5.       Fruit Today – EU packaging regulation enters into force in August 2026 – https://fruittoday.com/en/eu-packaging-regulation-enters-into-force-in-august-2026/

6.       Plastics News – Uyumlaştırılmış etiketlerin 2027'ye ertelenmesi – https://plasticsnews.com/public-policy/sp-european-commission-ppwr-harmonised-labels-delay-until-2027

7.       FreshPlaza – İtalya paketli sebzelerde kompostlanabilir ambalajı zorunlu kıldı – https://www.freshplaza.com/europe/article/9876882/italy-mandates-compostable-packaging-for-pre-packed-vegetables/

8.       Habertürk – 11 Mart taslağı: tek kullanımlık plastiklere yasak mı geliyor? – https://www.haberturk.com/11-mart-taslagi-tek-kullanimlik-plastiklere-yasak-mi-geliyor-3875960

9.       Medyascope – Tek kullanımlık plastiklere yasak geliyor – https://medyascope.tv/2026/03/11/tek-kullanimlik-plastiklere-yasak-geliyor/

10.   Alomaliye – 2026 yılı plastik poşet fiyatları (Bakanlık usul ve esasları) – https://www.alomaliye.com/2025/12/28/2026-yili-plastik-poset-fiyatlari/

11.   İşçi Haber – Plastik poşet 1 lira, önlenen atık miktarı – https://www.iscihaber.net/yasam/yeni-yilda-plastik-posetlere-zam-tanesi-1-liradan-satilacak/195681

12.   HortiDaily – ECO-Plast: plastik hammadde fiyatları ve PPWR – https://www.hortidaily.com/article/9859627/raw-material-prices-for-plastics-have-risen-sharply-recently-while-paper-prices-have-remained-stable/


Hazirlayan : Erhan CUBUK


No comments:

Post a Comment